Friday, December 21, 2018

Утааг ингэсхийгээд шийдчий тэхүү?

Дөрвөн жилийн дараа уулзаж буй блог минь та сайн уу?

Өнөөдөр 2018 оны 12 сарын 21 өдөр. Утаа аймаар байна. Нохой хамартаа хүрэхээр усч гэж утааны чиглэлийн мэргэжлийн хүн биш ч гэсэн утаанаас үүдэлтэй эрүүл мэндийн болоод нийгмийн сэтгэлзүйн стресс дээд цэгтээ тулахаар утааг арилгах тухай тантай л адил санаа зовж, яаж утаагүй болох тухай боджихуй.

Хэдийгээр өнгөрсөн жилүүдэд маш их мөнгө зарж утаатай олон аргаар тэмцэх гэж төр засаг төдийгүй иргэд дор бүрнээ оролдож байгаа ч байдал улам дордсоор л байна. Бухимдал өндөр байгааг нийгмийн сүлжээ илэрхий харуулж байна. Нийт постын 50 гаран хувь нь утаа үлдсэн нь улс төр л байх шив. Сүүлдээ шагайхаас ч яс хавталзах маягтай. 

Урждар утааснаас гарах ямар шийдэл байгааг жиргээнээс асуусан. Маш цөөхөн буюу 5 хүн л өөрийн санал шийдлээ хэлсэн ба энэ нь биднийг зөвхөн шүүмжлэгч л юм байна гэдгийг харууллаа. Би чинь бас 12,600 дагагчтай хүн шүү дээ.

Ер нь яахав шүүмжлэл бол байх асуудал. Хоосон шүүмжлэл юунд ч хүргэхгүй байгааг харж байгаа биздээ? Зэрэгцүүлээд шийдэл хэлээд явчих хэрэгтэй гэх гээл... Твиттер фэйсбүүк анхааралтай ажиж суугаа асуудал хариуцсан албан тушаалтнуудын сонорт хүрч дэмжигдэх магадлал бас бий, яагаад гэвэл тэдний шийдэл амжилтад хүрэхгүй байгаа учраас...

Олон юм нуршчлаа, сорри. Надад нэг шийдлийн санаа байгаа юм. Төр мөнгө гаргаж массаар нь шийдэх гэхээр шахааны бизнес болоод ажил нь хасах чанартай болчихоод байгаа юм. Хариуцлагатай уях хэрэгтэй. Энэ тухай сүүлд ганц өгүүлбэр бичнэ.

Миний шийдэл юу юм гэхээр УБ хотын утааг нэг амиар илбэдэж шийдэх гэлгүй их томруулалгүйхэн шиг аж ахуйн аргаар үзээд алдая (алдах биш онох шүү) гэсэн санаа.

Байшин хороололтой залгаа, хотын төврүү цүлхийж орсон утааны голомтоос хэсэгчлэн эхлэе. Ганданг хамгийн түрүүнд авч үзье. Тоог нь нарийн мэдэхгүй ч цөөхөөн л айл бий дээ. Утаагүй дулаацуулах олон шийдэл яригддаг. Хотын төв учраас Ганданг дэд бүтцээр шийдэхэд хамгийн бага зардал гарах учиртай. Концессоор гэхдээ "Барьж Ашиглаж Шилжүүлэх" (BOT) нөхцлөөр нэг ААН-д өгөөд дэд бүтцээр байна уу өөр халаалтын шийдлээр байна уу хамаагүй утаагүй, дулаан болгоорой, дулааны төлбөрөөс ашгаа олоорой гээд утаагүй болгох хугацааг ирэх оны өвөл 10 сар гэдэг ч юм уу. Үүнтэй зэрэгцүүлээд 32 тойрог, 100 айл гм жижиг жижиг хэсгүүдийг ижил аргаар, олон төрлийн технологийг тус тусад нь туршиж хороодоор нь уралдуулбал ямар вэ? Нэг жилийн дараа гэхэд шилдэг шийдэл гараад ирнэ. Тэр шилдэг шийдлийг мөн л концессийн зарчмаар эрхийг нь олгоод явчихвал төсөвт дарамт учрахгүй ээ. Өмнө нь хариуцлагатай уях тухай хэлсэнчлэн "утаагүй бөгөөд дулаан байх" тухай гэрээнд хатуу зааж, хяналтыг НӨТ-ийн баримт шиг иргэдэд өгвөл гоё болно оо. Итгээрэй!

За яахав мэдээж утааны татвар, шилжих хөдөлгөөн хязгаарлах, хөдөөд өндөр орлоготой, бага татвартай амьдрах нөхцлийг бүрдүүлэх зэрэг олон талт арга хэмжээг зэрэг зүтгүүлэх бол чухал уу чухал аа. 

Үүнээс гадна зөвхөн хувийн эрх ашгаас илүүтэй нийгмийн эрх ашгийг бодолцсон зоригтой шийдвэр бас чухал. Хотын автозамыг ачааллын хураамжтай болгож автомашинаас үүдэлтэй хорт хийн ялгарлыг бууруулах, албан байгууллагуудыг гаднах орчноо тохижуулахаар үүрэгжүүлж дэгдэмхий шороо тоосыг бууруулах, хотод бензин үнэтэй хөдөөд хямд байлгахыг түлш импортлогч компаниудтай хамтран зохицуулж шийдвэрлэх зэрэг ажлуудыг хийх нь өнөөдөр танд таалагдахгүй ч та хайртай дотны хүмүүстэйгээ хэдэн жил хамт эрүүл саруул, энх тунх амьдрах нь илүүтэй чухал болохыг надаар хэлүүлэлтгүй биз. 

Thursday, April 3, 2014

Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг эрэмбэлэх тухай

Сүүлийн үед хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд анхаарал хандуулах шаардлага өмнөх үеэс илүүтэй урган гараад байгаа юм. Зах зээлийн систем нь олон хүнд боломж олгож үүнийхээ төлөөс болгож өрсөлдөөний үр дүнд олон олон бизнесийн хойдохыг уншдаг хатуу хуультай. За ингээд хоорондоо утга авцалдаагүй хоёр өгүүлбэр бичиж орхилоо.

2012 оны эхний байдлаар манай улсад 469 хэвлэл мэдээллийн байгууллага /126 сонин, 92 сэтгүүл, 72 радио, 149 телевиз, 30 веб сайт/ идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байсан байна. Эх сурвалж: www.news.mn (Залхуураад шинэчлэгдсэн мэдээлэл хайсангүй. Олдсон ч Хэвлэлийн хүрээлэн горойгоод судалгаагаа өгөх ч үгүй. Гэхдээ нэг их зөрөхгүй биздээ...)
Дээрх тоо баримтыг дэлхийн бусад улс оронтой харьцуулахад нэг хүнд ноогдох хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн тоогоор манайх толгой цохиж байдаг тухай нэг хүн ТВ-ээр ярьж байлээ. Энэ нь нэг талаасаа эерэг үзүүлэлт мэт боловчиг нөгөө талаасаа жижигхэн зах зээлийг олон хампаанууд хуваалцаад нөгөө эрэлтээс давсан нийлүүлэлт гээч асуудлыг үүсгэж байгаа юм. Ийм нөхцөлд хөгжил гэхээсээ илүүтэй амьд үлдэх стратегийг дийлэнх байгууллагууд барьж ажилладаг. Амьд үлдэхийн тулд юу эсийг хийх билээ дээ? Идэж болох л юм тааралдвал амруугаа чихэж тайвширна. Идэх юм тааралдахаа байгаад ирэхээр биесийхээ хоолыг булааж мулаах бол энүүхэнд... Сталинградыг дурсахад хүн бүр ойлгох биз, цогцос алга болоод байдаг байсан тухай баримтат кинонд үзүүлдэгшт. Оршуулаагүй, идчихдэг байсан байхгүй юу! Амьд үлдэхийн тулд шүү дээ... За яахав энийг зах зээлийн хуулинд даатгаад орхичихъё.

Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийг хүн л ажиллуулж байгаа хойно ижил хувь тавилан дайрах нь тодорхой. Нөгөө л амьдралыг тэтгэгч MONEY эрдэнийг олохын тулд юу ч хийхээс буцахаа байх ба мөнгөний сураг гарах төдийд л хэвлэлийн эрх чөлөө нэрийн доор хэний эрх ашиг зөрчигдөж, хохирч байна хамаагүй болчихжээ. Яасан ч хаширдаггүй юм. Монгол ТВ саяхан нэг стресс тест хийж баахан ТВ сонингуудыг сандраагаа биздээ? Хуурамч жинхэнэ нь мэдэгдэхгүй баримт сөхөж ярьсан нөхдүүдийг ямар ч шүүлтүүргүйгээр эфирт гаргаж хүн гүтгэж ч байх жишээ олон л байх юм...  Тэр хуулинд чинь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд хэвлэн нийтэлсэнийхээ төлөө олон нийтийн өмнө үүрэг хүлээх тухай, сэтгүүл зүйн ёс зүйн дүрэм мүрэмтэй холбоотой заалтууд байдгийм байлээ шүү. Баримт нотолгоо сайтай нэг талыг хэт баримтлаагүй бол одоо яая гэхэв дээ тэ?

Хажуугаар нь өөр проблем бас байна аа. Монгол Улс чинь тэр аяараа хүний нөөцийн дутагдалд орцорсон, чадвар чадамжтай амьтан олоход үнэхээр бэрх. Нөгөө тоо томшгүй олон хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийг урагш нь хөдөлгөх "чадвартай" боловсон хүчин нь хязгаартай тул янз янзын хампаануудыг л өдөр хоног өнгөрөөх төдий үүрэг гүйцэтгүүлээд байх шиг байгаам. Нийтэлж байгаа нийтлэл, мэдээ энэ тэр бол хүн авахын тамтаггүй юм хийж хаяад л зүгээр, мал бол алаад идчихсэн гэмээр... Дийлэнхид нь редактор гэж байхгүй л байгаа, байсан ч бас нэг таарсан нөхөд байдаг бололтой. Үг үсгийн алдаа малдаа бол үнэхээр уншигчдыг доромжилж байгаа байхгүй юу.

Аль ч нөхцөлд зах зээлд амьд үлдэх цорын ганц түлхүүр нь бүтээгдэхүүний чанар байдгиймаа. Нийтлэл, мэдээлэл гэдэг чинь хэвлэл мэдээллийнхэний гол бүтээгдэхүүн нь юмаа. "Чанартай бүтээгдэхүүн" гэхээр бас нэг ирдаактар мирдаактраар дамжаад шалгуурыг нь давцан, утга найруулга, баримт нотолгоо сайтай, үг үсгийн алдаагүй, этик сайтай, хүн уншчих юмтай гол нь бусдаас ялгарах онцлогтой нийтлэл байх гээд байнаштээ. Эдгээр шаардлагуудыг бизнесийн хэллэгээр KPI буюу Чухал Үзүүлэлтийн Хэмжүүр гэхиймуудаа, ийм стандартыг хангасан байх ёстой юм. Мэргэжлийн ур чадвараараа ялгарч чанартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж чадахгүй бол мань мэтийн блогчингоос ялгагдах юу байхав дээ?

Ер нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийг зочид буудлуудад од олгодог шиг стандартчилаад эрэмбэлвэл ямар вэ? хэмээн мунхаглаж сууна. Жилд нэг удаа шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангасан эсэхийг нь тодорхойлоод ирэх жилийнх нь чансааг тодорхойлчихдог. Мэдээж 5 одтой ч юм уу хамгийн өндөр үзүүлэлтийг хангасан хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн үнэ цэнэ ч өндөр, чанартай, иргэд ч болгоомжлолгүйгээр итгэдэг мундаг давуу талтай болох юм. Үүнийгээ дагаад борлуулалт, ашиг орлого морлого бол тэнгэрт гарна бус уу? Муунууд нь бол мэдээж баая бааяшт!

Wednesday, April 2, 2014

Feedback буюу эргэх холбоо

Сүүлийн үед бухимдлыг минь нилээн бараад байгаа хоёр жишээг авч хөгжлийн хурдыг сааруулагч маш чухал хүчин зүйл болоод байгаа feedback буюу эргэх холбоо гээчийн тухай өгүүлсүү.

П******** гэж реклам, хаягийн компани байх. Өмнө нь нилээд юм хийлгэсээр байгаад захиралтай нь танил болчихсон, наануутай цаануутай ажил хэргээ өрнүүлчихдэг байсан юм. Өнгөрсөн цаг дээр яриад байгаа учрыг одоо өгүүлье.
Сүүлийн үед хамтын ажиллагаа нилээд гүнзгийрч бүх ажлуудаа энэ айлаар хийлгэж байхаар гэрээлээд хэсэг явлаа л даа. Эхэндээ их сайхөөн, "өө миний найзаа ингэчих үү тэгчих үү?" гээл өнөөх маань ч "өө тэгье өө найзаа" гээл ажил ч урагштай, жаргалтай байлаа. Манайд ямар жаргал удаан үргэлжлэх биш дээ, нөгөө шинэ гуанз ашигтай ажиллаад ирэхээрээ хоолны амт нь муудаж, порц нь хасагддагийн хуулиар хийж өгч байгаа ажлуудын чанар нь муудаад үнэ нь өсөв. За тэр ч яахав, үнээ нэмж хэмжээгээ багасгадаг хужаа зарчим гэж бодоод өнгөрдгийм байж.
Сүүлд ресепшний арын хананд лого хийж тогтоолгох ажил өгөв өө. Нөгөөдүүл маань ч логогоо хийгээд ирлээ л дээ. Тэр өдөр нь нэг жижиг асуудал үүсээд өнөөх логогоо хананд тогтоолголгүй хойшлуулсым. Хэд хоногийн дараа өнөөхөө тогтоолгохоор хүслээ. Хариуцсан ажилчин нь "За да, ажилтай байгаа даа, маргааш үдээс хойш л очъё" гээд утсаа таслав... Үдээс хойш нь ч байдаггүй, бүр маргааш өдөр нь ч таг.
Элдэв ажилд дарагдаад мартагначихжээ би бас... Гэнэт санаад залгалаа, HiTone нь жигтэйхэн сайхан тайвшруулах үйлчилгээтэй сонгодог ая яваад л... Утсаа авдаггүй дээ... Хэд хэд залгалаа уянгын аяз хөвөрсөөр л... Захиралруу нь залгаж хэллээ, "За хөгшин нь хэлээдхий, асуудалгүй байхөө" л гэж байна. Энэ үг нь түүний сүүлчийн үг байхым чинээ санасангүй. Таг байгаад байхаар нь залгалаа, бас л нөгөө уянгын ая... Сүүлдээ бүр энэ хэд маань захиралтай юутай хийтэйгээ аймшигийн киноны золиос шиг юм болчихсым биш байгаа даа? ч гэж бодогдох шиг. Хэлтсээрээ өртөөчилж батерейг нь дуустал залгах кампанит ажил өрнүүллээ дээ харин ч нэг. Өнөөдүүлд маань муу юм тохиолдоогүй байх аа, утсаа цэнэглэчихээд байгаа бололтой, тасрахгүй дуудуулаад л байх. 3 хонолоо...

За бас нэг видео танилцуулга хийлгэчих санаатай хайж байтал "Өө, шаагаад өгье" гэсэн хэдэн бацаан таарав. Үнэ нь ч хямд хийсэн ганц нэг ажил нь ч дажгүй болохоор нь за хөөрхий ажил эхлэх гэж яваа дэврүүн хүслийг нь дэмжчихье гээд л урьдчилгаагаа өгөөд л захиалга хийчихлээ. Мөн л дээр өгүүлсэнчлэн эхэндээ их дуулгавартай ах аа, эгч ээ гээл бөндөгнөлдөцгөөгөөд л байснаа нөгөө хүлээлгэж өгөх хугацаа нь хэтрээд ирэхийн алдад элдэв шалтаг тоочицгоогоод л өршөөл гуйгаад л эхэлж байгаам. Би ч нэх сүрхий амьтан дүрдээ итгэцэн нөгөөдүүлийг чинь харж үзээл, "за за ок одоо яг ямар хугацаа хэрэгтэй байна? тэрийгээ хэлээл ажлаа дуусга даа" гээд л... Сүүлдээ хэлсэн хугацаандаа ч амждаггүй "та яг үдээс хойш хүрээд ирэх үү?" гээд таг болцгоолоо. Үдээс хойш нь хөгц, чийг ханхалсан хуучин орон сууцны нэг өрөөг хөлсөлсөн байх студид нь яваад очлоо. Таггг чиггг... Утас ч таггг чиггг...

Иймэрхүү олон тохиолдлын хоёрхоныг дурслаа. Одоо нөгөө эргэх холбоо гэж ямар чухал зүйл болохыг дурдая. Бизнес гэж зарим нэг хүний төсөөлдөгчлөн зальдах, хулхидах замаар хэд гурван цаас олохыг хэлэхгүй ба бүр тусдаа соёлтой байдаг ажээ. Бизнесийн соёл гэгч чухал ухагдахуунд "Эргэх холбоо" нь багтдаг. Эргэх холбоог бүдүүлгээр тодорхойлоход "Үүсэж буй нөхцөл байдлыг харилцагчдаа цаг алдалгүй мэдэгдэж байх" гэсэн ерөнхий утгатай юм.
Үүссэн нөхцөл байдлыг нуун дарагдуулж ажлаа амжуулах нь таны бизнесийг аврах зам бишээр үл барам харилцагчийнхаа бизнесийг эрсдэлд оруулж байдгийг санууштай. Ингэхийн оронд айж ичилгүй асуудлаа тавьж бизнес хамтрагчдаа ажлаа зохицуулах боломжийг олгох нь тун ч хүнлэг, соёлтой үйл болдог ба таныг шударга хүн гэж харагдуулдаг.
Бизнес эрхэлж байгаа хүн бүр эерэг сөрөг харилцаанд орж үүнээс 70 гаран хувийг сөрөг харилцаа эзэлж стрессд өртүүлж байдаг тухай судалгаанууд бий. Харин стресс үүсгэсэн асуудлаас зугтах нь асуудлыг шийдэх нь тийм ч зөв зам байдаггүйг эрдэмтэн багш нар олонтаа сануулдаг байлаа. 
Амьд үхсэн нь мэдэгдэхгүй алга болох нь бөөн уур бухимдал цуглуулах болохоос ямар нэг асуудлыг шийдвэрлэх зам огт биш ба үүнийхээ оронд тодорхой мэдээлэл өгчихөөд сууж байх нь маш чухал бизнесийн соёл юм гэдгийг дахин дахин хэлмээр ээ...